Η ζωή µας είναι άµεσα συνδεδεµένη µε την ενέργεια. Το περιβάλλον που ζούµε, η ποιότητα της ζωής µας, η τσέπη µας, η δουλειά µας, οι θέσεις εργασίας, η ανάπτυξη και πολλά άλλα. Νοµίζω ότι κάποιες βασικές γνώσεις γύρω από την ενέργεια είναι πολύ χρήσιµες και µας αφορούν όλους. Κάθε φυσικό σύστηµα περιέχει (ή εναλλακτικά αποθηκεύει) µία ποσότητα αυτού που ονοµάζουµε ενέργεια. Ανάλογα µε τον τρόπο που έχει αποκτηθεί, ανταλλαχθεί, αποθηκευτεί µπορούµε να µιλήσουµε για πολλές µορφές ενέργειας. Oι κυριότερες εκ των οποίων είναι η µηχανική, η ηλεκτροµαγνητική, που συνδυάζει την ηλεκτρική και τη φωτεινή ενέργεια ακτινοβολίας, η πυρηνική ενέργεια, η θερµική ενέργεια, η χηµική ενέργεια, κ.α.
Η κυριότερη ιδιότητα της ενέργειας είναι ότι η συνολική ενέργεια ενός αποµονωµένου κλειστού συστήµατος είναι σταθερή. ∆ηλαδή µετατρέπεται από τη µια µορφή στην άλλη αλλά κατά κάποιο τρόπο δε καταστρέφεται. Η ενέργεια µε την οποία τροφοδοτείται ο πλανή της µας προέρχεται σχεδόν εξ’ολοκλήρου από τον ήλιο.
Με αυτή που είµαστε σε επαφή και σε καθηµερινή χρήση είναι η ηλεκτρική, «thejuice» που λένε οι Αµερικάνοι. Η οποία έχει ένα τροµερό µειονέκτηµα. ∆εν αποθηκεύεται. ∆ηλαδή η ενέργεια που καταναλώνουµε σε µια ηλεκτρική σόµπα παράγεται την ίδια ώρα από το κάρβουνο που καίγεται στην Πτολεµαΐδα. Ή από άλλες πηγές ενέργειας όπως στερεά και υγρά καύσιµα, αέρια, φωτοβολταϊκά, ανεµογεννήτριες, υδρόµυλους, κτλ. Και επαναλαµβάνω παράγονται την ίδια ώρα. Και δεν υπάρχει τρόπος έµµεσης αποθήκευσης. Μεγάλο µειονέκτηµα, όπως ανέφερα.
Ακούω πολλούς και φυσικά όχι τεχνικούς να λένε γιατί δεν χρησιµοποιούµε µόνο τα φωτοβολταϊκά ή τις ανεµογεννήτριες. Αλλά αυτά δεν αποτελούν τη λύση γιατί σε περιπτώσεις άπνοιας ή συννεφιάς δε θα έχουµε ενέργεια π.χ. να κινηθούν τα τραµ.
Υπάρχουν ορισµένοι έµµεσοι τρόποι αποθήκευσης ενέργειας όπως π.χ. σε περιόδους αιχµής µε αντλίες στα υδροηλεκτρικά έργα, όπως για παράδειγµα να στέλναµε το νερό πίσω στις δεξαµενές και το χρησιµοποιούµε σε ώρες αιχµής που το αποθηκευµένο νερό χρησιµοποιείται για να κινήσει τους υδροστροβίλους οι οποίοι εν συνεχεία παράγουν ενέργεια εν ώρα αιχµής.
Υπάρχει µεγάλη εξέλιξη και καινοτοµία στο χώρο της ενέργειας. Αλλά δυστυχώς οι απαιτήσεις του πλανήτη µας, όπως προς το παρόν φαίνεται, δε θα µπορούν να καλυφθούν από τις ανανεώσιµες πηγές ενέργειας και θα πρέπει να συνεχίσουµε να στηριζόµαστε στους πεπερασµένους τρόπους παραγωγής που όπως όλοι γνωρίζουµε ρυπαίνουν τον πλανήτη µας. Και πρέπει να στηριζόµαστε σε αυτούς τουλάχιστον µε τα σηµερινά δεδοµένα. Αυτό κυρίως είναι το εκλαϊκευµένο µήνυµα το οποίο θέλω να µεταφέρω µε το παρόν άρθρο µιας και αυτή τη φορά είµαι στα «κιτάπια» µου.
Oι ανάγκες του πλανήτη σε ενέργεια για τα επόµενα χρόνια είναι µεγάλες: 1,3 δις κάτοικοι είναι χωρίς σύνδεση στο δίκτυο ηλεκτρικού. Υπολογίζεται ότι το 2050 θα καλυφθεί το µεγαλύτερο ποσοστό του πλανήτη, όµως θα προστεθούν ακόµα 2,5 δις καταναλωτές, λόγω αύξησης του πληθυσµού. Και δυστυχώς από τα στοιχεία που έχουµε µέχρι σήµερα, µόνο το 13% θα καλύπτεται από ανανεώσιµες πηγές.
Το αέριο, το πετρέλαιο και το κάρβουνο θα καλύπτουν το 87%. Και ως γνωστόν αυτά παράγουν το διοξείδιο του άνθρακα το οποίο επιβαρύνει το περιβάλλον και δηµιουργεί το φαινόµενο του θερµοκηπίου. Φυσικά υπάρχουν ελπίδες ότι µέχρι τότε θα υπάρξουν αρκετές µέθοδοι µείωσης του διοξειδίου του άνθρακα. Ενθαρρυντικό είναι ότι για πρώτη φορά στην Ευρωπαϊκή κοινότητα η ανάπτυξη δεν προκάλεσε αύξηση στο διοξείδιο του άνθρακα. Με δεδοµένο δηλαδή ότι η ανάπτυξη συνδέεται άµεσα µε την παραγωγή ενέργειας, αυτό σηµαίνει ότι κάτι γίνεται στον πλανήτη χωρίς βέβαια να είναι αρκετό.
Ελπιδοφόρο είναι επίσης ότι γίνονται προσπάθειες µείωσης του διοξειδίου του άνθρακα σχεδόν από όλες τις κυβερνήσεις, συµπεριλαµβανοµένων και των µεγάλων καταναλωτών ενέργειας όπως η Κίνα και η Ινδία.
Υπάρχουν, επίσης, ελπίδες ότι σε µικρή κλίµακα π.χ. τα φωτοβολταϊκά στα σπίτια, θα βοηθήσουν γιατί προσφέρονται και για αποκέντρωση παραγωγής και είναι απαλλαγµένα από απώλειες δικτύου. ∆υστυχώς ακόµα έχει εφαρµοστεί σε χαµηλό ποσοστό, παρόλο που οι τιµές των φωτοβολταϊκών τα τελευταία χρόνια έχουν µειωθεί τουλάχιστον κατά το 1/3.
Επαναλαµβάνω, στο businessλέµε λεφτά που δεν ξοδεύονται είναι κέρδος. Το ίδιο ισχύει και για την ενέργεια.
Νοµίζω ότι ο κόσµος κατά πλειοψηφία είναι ανενηµέρωτος σχετικά µε την ενέργεια και τη σωστή χρήση της. Και αυτό πρέπει να αρχίσει από τα σχολεία. Είναι πολύ σηµαντικό διότι σχεδόν ό,τι κάνουµε στη ζωή µας έχει σχέση µε κατανάλωση ενέργειας.
Και υπάρχουν αρκετοί τρόποι εξοικονόµησης ενέργειας. Και εδώ ισχύει η λαϊκή ρήση. Φασούλι το φασούλι γεµίζει το σακούλι. Ένα τρανταχτό παράδειγµα είναι οι µικρο-καταναλωτές που έχουµε στο σπίτι όπως οι φορτιστές τηλεφώνων ή τα κοµπιούτερ που µένουν ανοιχτά και καταναλώνουν πολλή ενέργεια.
Αλλά η πιο ενεργοβόρα συσκευή στα σπίτια µας είναι το θερµοσίφωνο. Το οποίο κατά µέσο όρο ευθύνεται κατά 30-40% στην κατανάλωση του ρεύµατος. Μετά ακολουθούν οι εστίες µαγειρέµατος, ειδικά όταν δεν χρησιµοποιούµε τα καπάκια στα σκεύη. Τα κλειστά παντζούρια το χειµώνα όταν τα βλέπει ο ήλιος, οι λάµπες οικονοµίας, η ανακύκλωση π.χ. αλουµινίου έχει µεγάλη σηµασία, γιατί το αλουµίνιο είναι από τα πιο ενεργοβόρα µέταλλα στην παραγωγή του. Και πάρα πολλά άλλα.
Αλλά το πιο βασικό από όλα είναι η επιµόρφωση επί του θέµατος και αυτό το άρθρο µου έχει αυτή την έννοια. Oι δυτικοί ευρωπαίοι και ειδικά οι Γερµανοί που έχω γνωρίσει, ανεξάρτητα του πόσο ευκατάστατοι είναι, δεν ξοδεύουν, δεν σπαταλούν ενέργεια λόγω αρχής (aus Prinzip). Και µιας και ζούµε και υπό γερµανικό έλεγχο και επιτήρηση, τους εκνευρίζει η σπατάλη µας, συν τοις άλλοις, και στην ενέργεια.
∆υστυχώς έχουµε πολύ δρόµο να πάµε, αλλά πρέπει να κάνουµε άµεσες προσπάθειες. Π.χ. τώρα έχει φθηνύνει το πετρέλαιο. Κοστίζει περίπου 45 δολάρια το βαρέλι από 110 που ήταν πριν. ∆εν πρέπει να το ρίξουµε έξω αλλά πρέπει να κάνουµε την ίδια οικονοµία που κάναµε όταν ήταν ακριβό. Και να µη ξεχνάµε ότι κάθε λίτρο πετρελαίου παράγει 2,4-2,68 χιλιόγραµµα διοξειδίου του άνθρακα, εννοείται όταν καεί.
Τα λεφτά που κερδίζουµε από το πετρέλαιο, τουλάχιστον λόγω της φθηνής τιµής είναι πολύ σηµαντικά και δεν πρέπει να τα δώσουµε αλλού αλλά να τα τροφοδοτήσουµε όλα στην ανάπτυξη της χώρας. Έχει υπολογιστεί ότι για το µέσο Αµερικάνο η φθηνή τιµή του πετρελαίου αν παραµείνει για ένα χρόνο στα 45 δολάρια το βαρέλι, αντιστοιχεί σε 750 δολάρια το χρόνο ανά άτοµο. Ένα σηµαντικό ποσό το οποίο πρέπει να πάει στην ανάπτυξη.
Η ενεργειακή πρόκληση του 21ου αιώνα πρέπει να αντιµετωπιστεί σαν µία παγκόσµια πρόκληση µε πολλές και συγκεκριµένες στρατηγικές και πάνω απ’ όλα χρειάζεται την επιµόρφωση όλων των κατοίκων γύρω από την ενέργεια και πώς χρησιµοποιείται σωστά.
Η χαµηλή τιµή του πετρελαίου έχει και τις αρνητικές της επιπτώσεις. Ειδικά σε εµάς που η εξόρυξη του πετρελαίου στην περιοχή µας θα έχει κόστος πάνω από 50 δολάρια του βαρέλι. ∆ηλαδή δεν θα µας συµφέρει καν να το αντλήσουµε. Και άκουσα τις δηλώσεις των πολιτικών µας µε τις έξυπνες ιδέες να µας λένε ότι θα κάνουν ένα ταµείο από αυτά που θα βγάλουµε από τα πετρέλαια για να πληρώνουν τις συντάξεις µας. Oι Νορβηγοί και οι Άγγλοι παρόλο που έχουν αποσβέσει ορισµένες από τις πηγές, έχουν µειωθεί τροµερά τα κέρδη τους και σίγουρα θα επιβραδυνθούν όλες οι νέες εξορύξεις και µε το shale gas ακούµε στην Αµερική.
Όπως στην οικονοµία έτσι και στην ενέργεια ό,τι εξοικονοµούµε είναι κέρδος. Και εκεί ειδικά στην Ελλάδα υπάρχει αρκετός χώρος για βελτίωση. Μιας και πηγάζει από τα σαράντα χρόνια υπερβολικής σπατάλης.
Νοµίζω ότι συν τοις άλλοις πρέπει να αλλάξουµε νοοτροπία εθελοντικά προτού αναγκαστούµε εκ των πραγµάτων να το κάνουµε. Π.χ. στην Αµερική που ήµουν που η βενζίνη ήταν πάµφθηνη περίπου το 1/4 της τιµής της Ευρώπης και µε βιοτικό επίπεδο σχεδόν διπλάσιο του δικού µας, εντούτοις αρκετοί συνάδελφοι στο γραφείο που εργαζόµουν έκαναν carpullπράγµα σχεδόν ανύπαρκτο για την Ελλάδα. Έχω ακούσει αρκετούς και µεταξύ άλλων και jet-set κυρίες να λένε ότι εγώ δε µπορώ αυτό το λεωφορείο - της συγκοινωνίας, χωρίς να το έχει πάρει ποτέ. Το οποίο θέλω να σηµειώσω, ότι η αστική συγκοινωνία µας στην Αθήνα, τα λεωφορεία µας, είναι εφάµιλλη της Ευρώπης.
Τελειώνω µε αυτό το άρθρο του HenryHewittστο ShippingandFinanceστο οποίο αναφέρει πολλά σηµαντικά ελπιδοφόρα νέα. Ότι στα επόµενα 25 χρόνια οι ανανεώσιµες πηγές ενέργειας θα καλύψουν το 60% των αναγκών του πλανήτη. Ενώ σήµερα συµβαίνει το αντίθετο. Ότι η κύρια παραγωγή στηρίζεται στα στερεά και αέρια καύσιµα. Και συγκεκριµένα αναφέρει ότι µέχρι το 2040 τα φωτοβολταϊκά θα παράγουν τα 2/3 της απαιτούµενης ενέργειας.
Το κόστος των φωτοβολταϊκών έχει µειωθεί σηµαντικά και θα µειωθεί περαιτέρω λόγω των συνεχών καινοτοµιών. Εκεί εµείς θα είµαστε σε πολύ ανταγωνιστική θέση, λόγω των 300 ηµερών ηλιοφάνειας που θα εκτιµήσουµε περαιτέρω την εύνοια του Θεού που µας έδωσε το καλύτερο οικόπεδο στον κόσµο. Η κρίση έχει και τα καλά της. Μεταξύ άλλων, να εκµεταλλευτούµε καλύτερα αυτό το οικόπεδο…
