Πριν δύο χρόνια περίπου είχα γράψει ένα άρθρο γενικά για το φιλοσοφείν (το διάβασα ξανά και λέω στον «ταπεινό» εαυτό µου, εσύ το έγραψες;). Έχω γράψει πάνω από πενήντα άρθρα. Πολλοί µου ζήτησαν να τα βάλω και στο διαδίκτυο και η «ταπεινότητα» µου αποφάσισε να το κάνει σύντοµα).
Σε αυτήν είχα αναφερθεί στο Amor Fati του Νίτσε, σε ένα είδος µεταφορικό, καλή καρδιά, όχι αδερφίστική που λέµε, γλέντα την ζωή σου και από τότε αρκετοί αναγνώστες και φίλοι το λένε όταν γλεντούν και τα πίνουν και ορισµένοι από τους γλεντζέδες-αναγνώστες το έχουν κάνει σλόγκαν.
Τώρα που µου κόλλησε ο Νίτσε το δικό του «Γιατί είµαι τόσο σοφός» θα γράψω λίγο πιο φιλοσοφηµένα για το Amor Fati.
O Νίτσε πίστευε πολύ στο καλό κλίµα µιας και ήταν διαχρονικά άρρωστος. Η εφυϊα, η λεπτότητα, η σοφία αποτελούσαν πλευρές ευτυχίας, όπου η µεγαλοφυΐα αισθάνονταν σχεδόν αναπόφευκτα πως ανήκει εκεί.
Παρίσι, Φλωρεντία, Ιερουσαλήµ, Αθήνα αυτά αποδεικνύουν κάτι, η µεγαλοφυΐα εξαρτάται και από το ξηρό κλίµα, από τον καθαρό ουρανό, δηλαδή από τον γρήγορο µεταβολισµό από την δυνατότητα να εφοδιάζεται κανείς ξανά και ξανά µε µεγάλη, ίσως και µε τεράστια ποσότητα ενέργειας.
O ∆ιόνυσος ο θεός του κρασιού, της χαράς και της γονιµοτητος. O ∆ιονυσιακός µυστικισµός κήρυττε την περιφρόνηση του λογικού και την υπακοή του ανθρώπου στους παλµούς της καρδιάς και το παραλήρηµα του εγκεφάλου του ο Νίτσε χρησιµοποιούσε τη γερµανική λέξη Umwertum γι αυτήν έχει χυθεί πολύ µελάνι. Η ποιο κοντινή ελληνική λέξη είναι η Μεταξίωση έχει την έννοια της µεταβολής του τόπου, της απόρριψης των σχέσεων και µετάβασης σε νέες µορφές ή καταστάσεις καθώς και την επανάληψην, όπως και το γερµανικό προθεµα um.
Τάδε έφη Ζαρατούστρα (ήρωας Νίτσε Πέρσης προφήτης): Μερικοί άνθρωποι, δεν µπορούν να λύσουν τις δικές τους αλυσίδες, κι όµως µπορούν Να λυτρώσουν τους άλλους.
Η Νιτσεϊκή ιδέα του υπερανθρώπου αφορά το ξεπέρασµα του εαυτού, την αξιοποίηση των προσωπικών δυνατοτήτων και την ανάληψη της προσωπικής ευθύνης για την ζωή. O Νίτσε τόνισε συχνά την σηµασία της συµφιλίωσης του ατόµου µε την ανθρώπινη µοίρα, µε την βαθύτερη, υπαρξιακή, έννοια του όρου είναι χαρακτηριστικό το µήνυµα του ό,τι δεν µε σκοτώνει µε κάνει ποιο δυνατό.
«Amor fati» είναι µια λατινική φράση αόριστα µεταφράζεται σε «αγάπη της µοίρας» ή «αγάπη της µοίρας του». Είναι, χρησιµοποιείται για να περιγράψει µια στάση στην οποία βλέπει κανείς όλα όσα συµβαίνουν στη ζωή ενός ατόµου, όπως πόνο και την απώλεια, όπως καλά. Επιπλέον, χαρακτηρίζεται από την αποδοχή της από τα γεγονότα ή καταστάσεις που συµβαίνουν στη ζωή ενός ατόµου.
Απόσπασµα από «Γιατί είµαι τόσο έξυπνος»: Τύπος µου για το µεγαλείο σε ένα ανθρώπινο ον είναι amor fati: ότι κάποιος δεν θέλει τίποτα να είναι διαφορετικό, όχι προς τα εµπρός, όχι προς τα πίσω, σε όλη την αιωνιότητα. Όχι απλώς να φέρει ό,τι είναι απαραίτητο, ακόµη λιγότερο κρύβουνιδεαλισµό είναι ψευδολογία στο πρόσωπο του τι είναι αναγκαίο, αλλά µου αρέσει.
Η συνταγή µου, λέει ο Νίτσε, για το µεγαλείο στον άνθρωπο είναι η Amor Fati (αγάπη του πεπρωµένου) το να µη θέλεις να είσαι κάτι άλλο από αυτό που είσαι, ούτε στο µέλλον ούτε στο παρελθόν ούτε εις τον αιώνα τον άπαντα, όχι απλώς να υποµένεις το αναγκαίο, πόσο µάλλον και να το αποκρύπτεις. Όλος ο ιδεαλισµός αποτελεί φειδολογία µπροστά στο αναγκαίο, αλλά να το αγαπάς.
Oι φιλόσοφοι δεν εκφράζουν µόνο τον εαυτό τους αλλά και την εποχή τους (Φίχτε 1762-1814, Σέλινγκ 1775-2854, Χέγκελ 1770 - 1831, Σοπενχάουερ 1778-1860, Νίτσε 1844 - 1900, Κόντ 1798 - 1857, Σπένσερ 1820-1903, Φοϊερµπαχ 1804-1872, Μάρξ 1818 - 1883).
Από την πιο πάνω τάση του ανθρώπου (την τάση για δύναµη) ο Νίτσε κατασκευάζει και ένα ιδανικό ζωής, ένα ιδανικό ανθρώπινο τύπο του «Υπερανθρώπου».
Ωστόσο τον Υπεράνθρωπο του Νίτσε, ο Νίτσε δεν τον αντιλαµβάνεται µε καθαρά βιολογικό τρόπο, αφού κατά την άποψή του ο Υπεράνθρωπος πρέπει να κατανοήσει την έννοια του θεού που έχει πια πεθάνει, και να καταλάβει τη θέση του πάνω στην γη, να γίνει κύριος της γης, να γίνει άτρωτος από τις δυνάµεις της φύσης.
Ακόµη και τον ξεµοναχιασµένο άνθρωπο, τον Άγιο και τον προφήτη, χαρακτηρίζει ο Νίτσε Υπεράνθρωπο.
Γνωρίζοντας την εποχή που έζησε και τον χαρακτήρα του Νίτσε, µπορούµε να δικαιολογήσουµε αρκετά, όµως έκανε αρκετές υπερβάσεις και πλάνες.
Από την διδασκαλία του δεν µπορεί να εξαχθεί ένα σύστηµα που να στηρίζεται στην Λογική Αρµονία, όµως θεωρείται από τους πνευµατώδεις φιλοσόφους και διαβάζεται ακόµη πολύ σαν κλασσικός.
Κατά τον Νίτσε κάθε εποχή, κάθε πολιτισµός έχει «Πίνακα Αξιών» παραδέχεται δηλαδή µια ιεραρχική διαρρύθµιση των αξιών, άλλες φορές φεύγει και καταδικάζει και άλλες φορές εξυµνεί και επιβάλει.
O Πίναξ των σύγχρονων αξιών της σύγχρονης εποχής αναγράφει την αλήθεια προτιµητέα του ψεύδους, την ηθική προτιµητέα της ανηθικότητας, την ασπλαχνία και αγαθότητα προτιµητέα της σκληρότητας και της µοχθηρίας.
O καθορισµός αυτών των αξιών αποτελεί την βάση της κοινωνίας και ηθικής. Αυτός ο κανόνας αξιών ρυθµίζει τα πάντα, άρα πάσα αιτία η νόσος της κοινωνίας, οφείλεται στον κανόνα αξιών και κατά τον Νίτσε η παρακµή της εποχής οφείλεται στον πίνακα αξιών της, έτσι και ο Νίτσε πάλεψε για την αλλαγή του Πίνακα Αξιών.
«Umwertung aller Werte» στα ελληνικά το απόδωσαν ως µεταξίωση το ότι δεν άφησε τίποτα όρθιο και όπως είπε ο Νίτσε «είµαι ένας ανεµοστρόβιλος».
Στόχος αυτής της µεταξιώσης ήταν η αντικατάσταση των αξιών που αρνούνται την ζωή µε αξίες, που την καταφάσκουν µε αυτούς που το βλέπουν µε θετικό µάτι.
O πίναξ των αξιών είναι η βάσις κάθε εποχής και κάθε πολιτισµού. Για κάθε γενική Νόσον ή Ευεξία στον πίνακα αξιών αναζητούµε την αιτία.
O σύγχρονος Πίναξ των αξιών είναι η µόνη αιτία του παρατηρούµενου Μηδενισµού στην Ευρώπη.
Στρέφεται προς του Ελληνικού Ιδεώδες (και µόνο για αυτό θα πρέπει να τον διαβάσει η νέα γενιά µας) και συγκρίνοντάς το µε την σηµερινή κατάσταση της ανθρωπότητας ανευρίσκει ως αιτία της καταπτώσεως του σηµερινού πίνακα των αξιών, έργον των αδυνάτων και των παρηκµακότων. Βάζει στον εαυτό του διπλή αποστολή, την κατάρριψη του Πίνακος τούτου και την ανύψωση άλλου πίνακας ηρωικού αποδεχόµενος τη ζωή και την πραγµατικότητα.
O Νίτσε σε όλα τα έργα του προσπαθεί να αποδεί ξει ότι αι αξίαι «αρνητικό» µέρος του σηµερινού δεκαλόγου που αφορούν την φύση και τον προορισµό του Ανθρώπου, της οικογένειας, της κοινωνίας, της ηθικής, του δικαίου και της πολιτείας είναι µορφαί παρακµής, οι οποίες µας οδηγούν στον µηδενισµό και πρέπει να καταρρίψουµε.
Και αφού το καταρρίψει ο Νίτσε, µας οδηγεί στο δεύτερο µέρος της διδασκαλίας του «το θετικόν» στο οποίο ανεβάζει το νέο πίνακα αξιών στο οποίο αναγράφονται αι νέαι περί του Ανθρώπου και Κόσµου αντιλήψεις, οι οποίες τείνουν προς την αρµονικήν έντασην της ζωής, της πραγµατικής, την οποία αποκάλυψε σε εµάς σήµερα η επιστήµη.
Τα κατά τον Νίτσε ολέθρια αποτελέσµατα της ηθικής και ίδια της χριστιανικής, µπορούν να συνοψισθούν στα εξής έξι: α. Ενόθευσε την δυστυχίαν και την οδύνην, αναµίξασα εν αυταίς την έννοιαν της αµαρτίας αφήρεσεν ούτως από την οδύνην την αθωότητά της. β. Εστιγµάτισεν όλα τα αισθήµατα της ηδονής και της χαράς (την ηδυπάθειαν, τον θρίαµβον, την υπερηφάνειαν), διαγνούσα εν αυτοίς την αµαρτίαν και τον πειρασµόν. γ. Έδωκε τα ιερότερα ονόµατα εις τα ευτελέστερα αισθήµατα: την αδυναµίαν και την µετριοφροσύνην και την ταπεινότητα. δ. Ψευδώς διερµήνευσεν ό,τι εν τω ανθρώπω είναι µέγα και τον ηνάγκασε ν' απαρνηθή την ανδρικωτέραν προσωπικότητά του ενώ µόνον ο πλούτος, η πληθώρα της προσωπικότητος, η αφθονία του εγώ, η ευµάρεια των ενστίκτων και η πεποίθησις εις εαυτόν δύνανται να καταστώσιν άξια να προβώσιν εις θυσίας υπέρ των άλλων και να υψωθώσιν εις την µεγάλην αγάπην. Πρέπει να εκτιµώµεν εαυτούς έντευθεν πηγάζουσι πάσαι αι αρεταί. ε. Ενόθευσε τον έρωτα προς την γυναίκα. στ. Εκήρυξε την ζωήν ποινήν, την ευτυχίαν πειρασµόν, και την πεποίθησιν εις τα ιδίας ηµών δυνάµεις, ασέβειαν.
Η Ιουδαιοχριστιανική ηθικήν, εκθρόνισε την αριανήν των υγιών ηµών προγόνων, βλέπεις τους αδυνάτους και τα πλήθη αφ' ενός µεν να σωρεύωσι φραγµούς και εµπόδια εις την ελευθέραν ανάπτυξιν της προσωπικότητος των ισχυρών, αφ' ετέρου δε να εξιδανικεύωσι τα δειλά και ευτελή αυτών ένστικτα.
Η βάση και αρχή του νέου δεκαλόγου τον οποίο εισάγει ο Νίτσε είναι η βούληση της επικράτησεως και της υπεροχής, συµπέρασµα αυτής της αρχής είναι ότι σκοπός του ανθρώπου είναι αιωνίως να υπερβαίνει εαυτόν, να τείνει όπως πέραν και ολοέν υπεράνω του υπάρχοντος νουν τύπου «ανθρώπου», παραγάγη έτερον τύπον πληρέστερον και ισχυρότερον και αρµονικότερον προς τους φυσικούς νόµους - «Υπεράνθρωπον».
O πόλεµος δια τον Νίτσε, όπως και δια τον Πίνδαρον είναι «παντών πατήρ» το ισχυρότατον όργανον της προόδου και της επιλογής.
O Νίτσε ήταν: Ατοµιστής, φανατικός, αδιάλλακτος, αριστοκράτης, εχθρός θανάσιµος της σηµερινής δηµοκρατίας/πολιτείας και κήρυκας σφοδρός της φύσει ανισότητας των ανθρώπων.
Ποια αληθώς η φύσις ανδρός & γυναικός; O Νίτσε θεωρεί νόµο φυσικό την ανισότητα ανδρός και γυναικός, προερχόµενη εκ της διαφόρου αυτών φυσιολογικής και πνευµατικής κατασκευής.
Εις τον άνδρα το ισχυρότερον ένστικτον είναι ο πόθος της κυριαρχίας και της επικρατήσεως, η ανάγκη της επιβολής του εγώ αυτού όσον το δυνατόν ευρύτερον πέριξ αυτού. Σκοπός του, να παλαίση εναντίον των φυσικών δυνάµεων και των αντιµάχων προ αυτού βουλήσεων. O έρως ουδέν έτερον ή επισόδιον απλούν εν τη ζωή του, εάν αφιέρου άπαντα τον βίον αυτού εις την γυναίκα, θα ήτο δειλός και έκφυλος, ανάξιος του ονόµατος του ανδρός.
Εις την γυναίκα τουναντίον ο έρως κέκτηται την ύψιστην σηµασίαν και πληροί άπασαν ζωήν αυτής, καταστρέφων ή ανορθών ταύτην. ∆ια την γυναίκα ο σύζυγος και το τέκνον είναι ο σκοπός άµα και η διηνεκής ενασχόλησις και η ευτυχία. «Τα πάντα εν τη γυναίκα είναι αίνιγµα. Λύσις του αινίγµατος, η εγκυµοσύνη». O Ανήρ διά την γυναίκα είναι το µέσον ο σκοπός το τέκνον.
O ανήρ οφείλει να εξασκηται δια τον πόλεµον, η γυνή δια την ανάπαυσιν του πολεµιστού: όλα τα άλλα, παραφροσύνη. Η ευτυχία του ανδρός λέγεται: «Θέλω» της γυναικός, «Εκείνος θέλει».
Τώρα καταλαβαίνω γιατί η µητέρα µου, και πολλές άλλες γυναίκες, έλεγε έτσι τον πατέρα µου όχι µε το όνοµά του αλλά Εκείνος…
Σύντροφοι, συνάδελφοι, συναγωνιστές άνδρες τα πράγµατα άλλαξαν, τώρα λέµε Εκείνη και παίρνει κατά µέσο όρο το 90% των αποφάσεων, τώρα δουλεύει και έξω και στο σπίτι, και όσοι τα νοµίζετε διαφορετικά διαβάστε Τις «Χαµένες Πατρίδες» του Ηλία Βενέζη…
Έχει γίνει µπέρδεµα µε την διατριβή του Καζαντζάκη, εν τη «Φιλοσοφία του ∆ικαίου και της Πολιτείας» στο Πανεπιστήµιο Αθηνών, την έψαχναν και δεν την βρήκαν, ίσως να µην την ενέκριναν γιατί ήταν επαναστατική.
Όπως πιθανόν έγινε για την διατριβή του που την µποϋκόταραν, έτσι λένε, ο ακαδηµαϊκός Σπύρος Μελάς παρουσιαζόµενος εκ µέρους της Ακαδηµίας, αλώνιζε στην Στοκχόλµη και όχι µόνος, καταπολεµώντας την υποψηφιότητα του Καζαντζάκη για το βραβείο Νόµπελ. Είναι ίδιον / γνώριµο χαρακτηριστικό του λαού µας, το αντίθετο από το φιλότιµο που έγραψα στο προηγούµενο άρθρο µου.
O Καζαντζάκης δεν υιοθέτησε απόλυτα το σύστηµα των ιδεών και θεωριών του Νίτσε που υπερβαίνει τη λογική και φθάνει στα άκρα.
Άλλωστε «αντίχριστος» ουδέποτε υπήρξε ο Καζαντζάκης, ο Χριστός τον ακλουθούσε σε όλη του την ζωή, τον απασχολούσε, τον βασάνιζε, του έδερνε την ψυχή, ουσιαστικά τον αγαπούσε ως άνθρωπο, ως Υπεράνθρωπο, ως Θεό.
Μια άλλη εκδοχή της Νιτσεϊκής ιδέας του Υπερανθρώπου που αφορά το ξεπέρα σµα των περιορισµών του εαυτού, την αξιοποίηση των προσωπικών δυνατοτήτων και την ανάληψη της προσωπικής ευθύνης για την ζωή.
Τον Νίτσε οι περισσότεροι τον συνδέουν µε τον Μηδενισµό και την καταστροφή.
∆εν είναι όµως λίγοι εκείνοι που τον βλέπουν ως θεραπευτή, έναν άνθρωπο που προσπαθούσε να θεραπεύσει ολόκληρη την εποχή του από τον µεταδαρβινικό µηδενισµό του τέλους του 19ου αιώνα.
Ό,τι δεν µε σκοτώνει µε κάνει πιο δυνατό ! O εξελιγµένος άνθρωπος οφείλει κατά τον Νίτσε να µπορέσει να κοιτάξει κατάµατα αυτή την µοίρα και να απελευθερωθεί αντέχοντας αυτή την γνώση.
Για να µην παραλείψουµε και τα ερωτικά του: Ήταν ερωτευµένος µε την Ρωσίδα Λου Σαλοµέ, όταν χώρισε βρισκόταν σε βαθιά απόγνωση και σκεφτόταν συχνά την αυτοκτονία. Το µυθιστόρηµα Όταν Έκλαψε ο Νίτσε του Ι. Valom, στηρίζεται σε ένα βαθµό σε διάφορες πηγές, έκλαψε όταν εκµυστηρεύτηκε τον πόνο του έρωτά του.
Η θυελλώδη Λου Σαλοµέ, αντικείµενο πόθου και µούσα του Νίτσε («Χωρίς τη Λου δεν θα υπήρχε ο Ζαρατούστρα»), πείθει τον Αυστριακό γιατρό να απαλλάξει το Γερµανό φιλόσοφο από την απόγνωση που τον έχει κυριεύσει.
O τελευταίος, αγκιστρωµένος στην παθολογία του, διακηρύσσει πως η αρρώστια του είναι ευλογία (η κακή του όραση τον υποχρεώνει να µη διαβάζει τις σκέψεις άλλων διανοητών… η κλονισµένη υγεία του τον αναγκάζει να εγκαταλείψει την άχαρη πανεπιστηµιακή του καριέρα, να απαλλαγεί από τον σεξουαλικό πόθο και να έρθει πρόσωπο µε πρόσωπο µε την πραγµατικότητα του θανάτου).
Μη έχοντας, ωστόσο, κανέναν παράδεισο για να ακουµπήσει, σταδιακά συµφιλιώνεται µε τις Ερινύες του, οµολογώντας: «Ό,τι δεν µε σκοτώνει µε κάνει πιο δυνατό».
Όσον αφορά την κρίση που περνάµε εµείς, το συµπέρασµά µου είναι ότι εµείς πρώτα πρέπει να βοηθήσουµε τους εαυτούς µας, να τους υπερβούµε όπως έχουµε κάνει αρκετές φορές στο παρελθόν.
Ménage a trois Μία πολύ συχνή έκφραση συνυφασµένη µε τον Νίτσε το Ménage a trois, που αναφερόταν και αυτή στους κουλτουριάρηδες κύκλους της εποχής µου.
Ménage a trois σηµαίνει συγκατοίκηση τριών ανθρώπων διαφορετικών φύλλων και όχι αποκλειστικά σεξουαλική.
Θυµάµαι, είχε έρθει µια όµορφη κοπέλα από τον Βόλο στο Μόναχο στην παρέα µας και όπως χωρίσαµε µετά από ένα γεύµα, έφυγε µε δύο άντρες και ο κουλτουριάρης της παρέας µας της λέει αστειευόµενος «∆εν φαντάζοµαι να έχουµε ένα νέο Ménage a trois»…
O Νίτσε ήταν τόσο ενθουσιασµένος µε το Menage a trois, που επέµενε ένα απόγευµα στη ∆ουνκέρκη να ποζάρουν µαζί η Λου Σαλοµέ, ο Paul Ree και ο ίδιος. Στη φωτογραφία φαίνονται δύο άντρες µπροστά σε ένα αµαξάκι, εκείνη ήταν γονατιστή πάνω σε αυτό, υψώνοντας ένα µικρό µαστίγιο. O µπροστινός άντρας που κοιτάζει ψηλά είναι ο Νίτσε ο άλλος είναι ο Paul, σχήµα οξύµωρο για τον αντιφεµινιστή Νίτσε, η φωτογραφία µε την γυναίκα να βαστάει µαστίγιο, τελικά ο έρωτας σκοτώνει και την Νιτσεϊκή βούληση και δύναµη.
O Νίτσε αποτελεί φιλοσοφικό προπάτορα της σύγχρονης ψυχοθεραπείας. Ψυχαναλυτική εταιρία της Βιέννης αφιέρωσε δύο ολόκληρες συνεδριάσεις της στον Νίτσε. Είχε φτάσει σε διαπιστώσεις εντυπωσιακά όµοιες µε εκείνες των συστηµατικών ερευνών της ψυχανάλυσης.
Όταν η Γκεστάπο ανάγκασε τον Φρόυντ να εγκαταλείψει την Βιέννη ο Φρόυντ επιλεκτικά πήρε µαζί του τα βιβλία του Νίτσε.
Περιέγραψα λακωνικά την εποχή, το περιβάλλον στο οποίο έζησε ο Νίτσε, τον χαρακτήρα του και την επίδραση που είχε για αυτόν ο Γερµανικός Ροµαντισµός και ειδικά ο Σοπενχάουερ και ο Βάγκνερ, µετά την αποκάλυψιν του Ελληνικού Κόσµου.
Ανατροπή από όσα πίστευε, µια και ήταν γιός παππά, και σπαρακτικός από την θρησκεία του και από τους δασκάλους Σοπενχάουερ και τον φίλο του Βάγκνερ που µε την µουσική του τον παρηγορούσε και κρατούσε στην ζωή.
∆ια ταύτα: • Η Νιτσεϊκή ιδέα του Υπερανθρώπου αφορά το ξεπέρασµα του εαυτού, την αξιοποίηση των προσωπικών δυνατοτήτων και την ανάληψη της προσωπικής ευθύνης για την ζωή. • Νοµίζω ότι ένα τέτοιο δίδαγµα χρειαζόµαστε τώρα για την πολλαπλή κρίση που µας µαστίζει, αξιών, οικονοµική κ.λ.π. • Η παγκοσµιοποίηση δυστυχώς είναι η Νιτσεϊκή φόρµουλα του ισχυρού, εννοώ ότι ο δυναµικός Κινέζος επιχειρηµατίας θα κλείσει τον Γερµανό ή τον Έλληνα χωρίς συµπόνια και συναισθήµατα. • ∆υστυχώς το κεφάλαιο κινείται ταχύτατα και θέλει σεβασµό, όσοι το πολέµησαν τους έφαγε π.χ. τις παλιές σοσιαλιστικές χώρες που έµειναν πίσω πενήντα χρόνια. Σκέπτοµαι τι πρέπει να γίνει. Θα πρέπει να βρεθεί ένα σύστηµα που να µην εµποδίζει τους δυνατούς να δηµιουργούν τον πλούτο και ένα άλλο αντισύστηµα να µην αδικούν τους αδύνατους, ένα πλαίσιο καλά µελετηµένο και δίκαιο που να περιορίζει τα άκρα όχι οι πλουσιότεροι να γίνονται πιο πλούσιοι και οι αδύναµοι να γίνονται φτωχότεροι όχι πως συµβαίνει στην φύση ο θάνατός σου η ζωή µου.
Μερικά µη Νιτσεϊκά Amor Fati: • Ζήσε τη ζωή, µη τρέχεις µπροστά, υπάρχει πολύ γεύση ζωής «τώρα». • Μη φοβάσαι να χάσεις µια µάχη αν αυτό σε βοηθήσει να κερδίσεις ένα πόλεµο. • Η Ζωή είναι καθόλα ενέργεια, προσπάθησε να το αισθάνεσαι γύρω σου, µέσα σου, σε σένα… Ξεχώρισε την θετική από την αρνητική ενέργεια. • Ευχαρίστησε την οµορφιά της γης γύρω σου. • Μη χάσεις ποτέ τον έλεγχο σου ανάσαινε βαθιά. • Γαλούχησε και συντήρησε τις φιλίες σου.
Κατά την Μαριάννα Μαυραγάνη, σηµαντικό αντικρινό «εν τω φύλλω» στέλεχος, πρόεδρος της «Απολλωνίας» και µε αµέτρητες ώρες εθελοντικής προσφοράς, «ας ξεδιπλώσουµε την άλλη Ελλάδα, την Ελλάδα των παλιών αξιών µας, την Ελλάδα της ελπίδος».
O Θεοδωράκης είπε πρόσφατα, στην εκποµπή του Σπύρου Παπαδόπουλου, «Στην Υγειά µας», ότι «εµείς οι Έλληνες διαφέρουµε κυρίως από τους άλλους γιατί έχουµε τον ∆ιόνυσο µέσα µας, ρέει και υπάρχει παντού ακόµα και στο νερό».
Και εγώ προσθέτω ότι έχουµε την δική µας κουλτούρα του φιλότιµου, της µουσικής των 9/8 (ζεϊµπέκικο) και δεν την ανταλλάσουµε.
Η ∆ιονυσιακή κουλτούρα που ρέει µέσα µας θα µας βοηθήσει να βγούµε από την κρίση. Το φτωχικό ουζάκι µε τις ελιές και το τσακισµένο κρεµµύδι θα αφυπνίσει τις
∆ιονυσιακές-Νιτσεϊκές δυνάµεις του εαυτού µας, θα πάρουµε δυνάµεις ξανά και ξανά και θα ξαναβρούµε την παλιά µας αίγλη, αν δεν µας σκοτώσει σίγουρα θα µας κάνει πιο δυνατούς.
