Τους τελευταίους µήνες είχα την τύχη να γνωρίσω δύο ενδιαφέροντες συνάδελφους µηχανικούς. Τον κ. Κώστα Κωτσανά, για τον οποίο έγραψα στο προηγούµενο άρθρο µου, και τον κ. Σωτήρη Αγγελετόπουλο, του οποίου την συνέντευξη σας παρουσιάζω σήµερα.
Πρόκειται για τον κ. Σωτήρη Αγγελετόπουλο, συνάδελφο αρχιτέκτονα που δεν γνωρίζει µόνο τη µοντέρνα αρχιτεκτονική αλλά είναι βαθύς γνώστης και της αρχιτεκτονικής των Αρχαίων Ελλήνων.
Τον γνώρισα στην οµάδα του Αγίου Όρους µε τον ∆ηµήτρη Ντουνιαδάκη, ο οποίος παρεµπίπτοντος έχει κάνει τροµερή δουλειά στα προσκυνήµατα του Αγίου Όρους και στην τελευταία εκδήλωση της πολιτιστικής συντροφιάς στην Oλυµπία µε τον Παναγιώτη Σωτηρόπουλο και τους συνεργάτες του.
― Κύριε Αγγελετόπουλε,
Παρόλο που σας γνωρίζω πολύ λίγο η εκτίµηση που τρέφω στο πρόσωπό σας είναι µεγάλη γιατί έχετε το µεράκι να µεταλαµπαδεύεται τις γνώσεις σας. Το θέµα µου είναι η OΛΥΜΠΙΑ που επισκεφτήκαµε µαζί.
Πότε και πως δηµιουργήθηκε η Oλυµπία σαν χώρος και σαν θεσµός; ― Από τα ευρήµατα των ανασκαφών προκύπτει ότι ο χώρος της Oλυµπίας κατοικείτο από την Τελική Νεολιθική Εποχή (4300 - 3100 π.Χ.). Κατόπιν κατασκευάστηκε ο τύµβος κάτω από το Πελόπιο (2500 π.Χ.) και στη συνέχεια κτίστηκαν τα πρώτα αψιδωτά και ορθογώνια κτίρια (2150 - 1900 π.Χ.). Την ίδια περίοδο στους Νότιους πρόποδες του Κρονίου λόφου, που δεσπόζει στην περιοχή, λειτουργούσε ένα µικρό ιερό όπου λατρεύονταν διάφορες προϊστορικές θεότητες, ενώ υπήρχε κι ένα πανάρχαιο µαντείο της Γαίας. Η µαντική ιδιότητα ήταν πάντα συνδεδεµένη και µε δυνάµεις του κάτω κόσµου, δηλαδή γήινες (χθόνιες) κι έτσι καθιερωνόταν η ιερότητα του χώρου. Τα Μυκηναϊκά χρόνια (1600 - 1100 π.Χ.) δηµιουργήθηκε µικρός οικισµός γύρω απ’ το ιερό, και τον 11ο π.Χ. αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Ηλεία οι Αιτωλοί, κι από αυτήν την περίοδο αρχίζει η λατρεία του ∆ία, οπότε η Oλυµπία από τόπος κατοίκησης έγινε αποκλειστικά τόπος λατρείας και διατηρήθηκε µε αυτήν την ιδιότητα σε όλη την µακραίωνη ιστορία της.
O µυθικός αγώνας ανάµεσα στον νεοφερµένο από τη Λυδία, Πέλοπα, γιο του Τάνταλου, που τον προστάτευε ο Ποσειδώνας, και τον Oινόµαο, γιο του Άρη και βασιλιά της Πίσας, που έγινε τα Μυκηναϊκά χρόνια, µας δείχνει ότι από τότε γίνονταν Αγώνες σ’ αυτό το µέρος. Στις αρχές του 8ου π.Χ. αιώνα, ο Ίφιτος, βασιλιάς της πιο σηµαντικής πόλης των Ηλείων, της Ήλιδας, έκανε µια σπουδαία συµφωνία µε τον βασιλιά της Πίσας, Κλεοσθένη και τον Σπαρτιάτη νοµοθέτη, Λυκούργο, µετά από χρησµό των ∆ελφών και προκήρυξε την Oλυµπία Ιερό του ∆ιός και επέβαλλαν τον θεσµό της Ιερής Εκεχειρίας, δηλαδή της κατάπαυσης κάθε εχθροπραξίας κατά τη διάρκεια των Αγώνων. Έτσι, το 776 π.Χ. ξεκίνησε επίσηµα τους Oλυµπιακούς Αγώνες (όχι OlympicGames) που τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια χωρίς καµία διακοπή, κι από τότε οι Έλληνες χρονολογούσαν τα γεγονότα µε βάση τις αντίστοιχες Oλυµπιάδες στις οποίες επιτρεπόταν να λάβουν µέρος µόνον ελεύθεροι Έλληνες από όλα τα µέρη του τότε γνωστού κόσµου.
― Πως ήταν ο χώρος; ― O Πίνδαρος αναφέρει ότι «η Oλυµπία είναι ο κάλλιστος τόπος της Ελλάδος». Πράγµατι, πρόκειται για ένα υπέροχο φυσικό τοπίο στην περιοχή της συµβολής του Κλαδέου µε τον Αλφειό ποταµό. Ήρεµη και πανέµορφη τοποθεσία που επρόκειτο να φιλοξενήσει στη γη της ένα από τα σπουδαιότερα ελληνικά ιερά και να γίνει έδρα των σηµαντικότερων Αθλητικών Αγώνων που είχαν τη µεγαλύτερη και καταλυτικότερη επίδραση στον αρχαίο κόσµο αλλά και στον σηµερινό, µετά την αναβίωσή τους το 1896 στο Καλλιµάρµαρο Στάδιο της Αθήνας, και αποτελούν τον µακροβιότερο αθλητικό θεσµό της Ανθρωπότητας.
O Λυσίας επίσης έγραφε για την Oλυµπία «εν τω καλλίστω της Ελλάδος τόπω», και ο σύγχρονός µας Ν. Καζαντζάκης στο «Ταξιδεύοντας. Το τοπίο της Oλυµπίας»: «Ιερό τοπίο. Ευγένεια, ήσυχη περισυλλογή, γελαστή κοιλάδα ανάµεσα σε χαµηλά γαληνεµένα βουνά, προφυλαγµένη από τον άγριο βοριά, από το ζεστό νοτιά, ανοιχτή µονάχα δυτικά, κατά τη θάλασσα, απ’ όπου χύνεται, ανεβαίνοντας το ρέµα του Αλφειού ο µουσκεµένος πελαγίσιος αέρας. ∆εν υπάρχει υποβλητικότερο τοπίο στην Ελλάδα που να παρακινεί τόσο γλυκά και επίµονα στην ειρήνη και στη συµφιλίωση». ∆εν χρειάζεται να προστεθεί τίποτε άλλο.
Τα Ιερά και οι Θησαυροί ήσαν όλα µέσα στην Άλτι (ιερό άλσος) που περικλειόταν από χαµηλό λίθινο τοίχο. Βόρεια υψωνόταν ο Κρόνιος λόφος και µεταξύ του ναού της Ήρας και των Θησαυρών κατασκευάστηκε τη Ρωµαϊκή Εποχή το κοµψότατο Νυµφαίο του Ηρώδη του Αττικού. ∆υτικά της Άλτις και από βορά προς νότο ήσαν το Γυµναστήριο, η Παλαίστρα, ο Θεηκολεών (οίκος ιερέων), το Ηρώο, το εργαστήριο του Φειδία, το Λουτρό του Κλαδέου, οι Ρωµαϊκοί ξενώνες, το πολυτελές ξενοδοχείο Λεωνιδαίο, οι Θέρµες του Λεωνιδαίου κι ένα κτίριο - αθλητική λέσχη. Νότια της
Άλτεως ήσαν το Ν.Α. κτίριο, το Ελληνικό κτίριο (κατόπιν οικία Νέρωνα), οι Ανατολικές Θέρµες - Oκτάγωνο, η Στοά της Ηχούς, η Κρυπτή και το Στάδιο. Μέσα στην Άλτη στα Βόρεια και από ανατολικά προς δυτικά ήσαν: οι Θησαυροί διαφόρων πόλεων σε ψηλότερο πλάτωµα (άνδηρο) και χαµηλότερα οι Ζάνες και το Μητρώο, το προϊστορικό αψιδωτό κτίριο, ο Βωµός της Ήρας όπου σήµερα γίνεται η Αφή (το άναµµα) της Oλυµπιακής φλόγας, το Νυµφαίο, το Ηραίο, προς το κέντρο το Πελόπιο, ο Βωµός του ∆ία, και νοτιότερα ο Ναός του ∆ία, δυτικά του Ηραίου το Φιλιππείο και βορειότερα το Πρυτανείο και οι Βόρειες Θέρµες ή Κρόνιες Θέρµες.
― Ποιοι ναοί και κτίρια είχαν χτιστεί και πoια ήταν τα βασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία;
― Η πρώτη θεότητα που λατρεύτηκε µε κτίσιµο ναού της µέσα στην Άλτι ήταν η θεά Ήρα µε το προσωνύµιο «Oλυµπία» και γι’ αυτό όλη η περιοχή πήρε αυτό το όνοµα. Εδώ αρχικά λατρευόταν και ο ∆ίας. Ήταν αρκετά στενόµακρος δωρικός ναός µε έξι κίονες στις µικρές και δεκαέξι στις µεγάλες πλευρές (18,76 x 50,01µ.). Μέσα στον σηκό του ναού που είχε τρία κλίτη υπήρχε το βάθρο µε τα αγάλµατα του ∆ία και της Ήρας και εδώ κοντά στην είσοδό του βρέθηκε το περίφηµο άγαλµα του Ερµή του Πραξιτέλη. Μπροστά από τον ναό υπάρχει ο λίθινος βωµός της Ήρας που εδώ σήµερα ανάβει η Oλυµπιακή φλόγα από το κάτοπτρο µε τις ακτίνες του ήλιου. Η τελετή αυτή καθιερώθηκε το 1936 και είναι γερµανικής εµπνεύσεως για τη Χιτλερική Oλυµπιάδα του Βερολίνου. Η Πρωθιέρεια επικαλείται τον Απόλλωνα να ρίξει τις ακτίνες του Φωτός του ώστε να ανάψει η φλόγα, όταν όµως έχει συννεφιά ούτε θεός επεµβαίνει ούτε φλόγα ανάβει και περιµένουµε έως ότου ξαναβγεί ο ήλιος. Oι πρόγονοί µας είχαν λύσει πιο απλά και αποτελεσµατικά την αντίστοιχη ανάγκη. Σ’ ένα κεντρικό δωµάτιο του Πρυτανείου υπήρχε Βωµός της Εστίας, όπου έκαιγε συνεχώς το Ιερό Πυρ και σ’ αυτόν τον Βωµό θυσίαζαν πρώτα οι Ηλείοι κατά την πρώτη µέρα των Αγώνων.
Μπροστά από το άνδηρο των Θησαυρών είναι το Μητρώο, ένας µικρός δωρικός ναός (10,62 x 20,67 µ.) από τον 4ο π.Χ. αιώνα που ήταν αρχικά αφιερωµένος στη Ρέα, τη µητέρα των θεών που µε το πέρασµα των χρόνων ονοµάστηκε Κυβέλη. Νότια του Ηραίου είναι το τέµενος αφιερωµένο στον ήρωα Πέλοπα, το Πελόπιο, που χτίστηκε πάνω σ'έναν τεράστιο τύµβο διαµέτρου 27 µ. που αποτελεί την αρχαιότερη κατασκευή της Άλτεως (2500 π.Χ.). Ανατολικά του Πελόπιου βρισκόταν ο µεγάλος Βωµός του ∆ιός.
Στο κέντρο περίπου της Άλτεως, για να είναι περίοπτος, ανεγέρθηκε ο γιγαντιαίων διαστάσεων (27,68 x 64,12 µ.) ναός του ∆ιός. Από τον αρχιτέκτονα Λίβωνα τον Ηλείο. Oι εργασίες άρχισαν το 470 π.Χ. και τελείωσαν το 456 π.Χ. και τα έξοδα καλύφθηκαν από τα λάφυρα των νικηφόρων πολέµων των Ηλείων κατά των Τριφυλλίων. Είναι ο µεγαλύτερος ναός της Πελοποννήσου και έχει χαρακτηριστεί ως ο “κανών” δηλαδή είναι η τέλεια έκφραση της ∆ωρικής ναοδοµίας. Είναι περίπτερος (µε κίο νες περιµετρικά), µε προσανατολισµό Α-∆, µε έξι κίονες στις µικρές και δεκατρείς στις µεγάλες πλευρές, µε ύψος 10,43 µ. και κατώτερη διάµετρο 2,25 µ. Το συνολικό ύψος του ναού υπολογίστηκε στα 20,25 µ. Είχε κατασκευαστεί από τον ντόπιο κογχυλιάτη λίθο και οι κίονες και οι τοίχοι του ναού ήσαν επιχρισµένοι από λευκό µαρµαροκονίαµα. Όµως, τα γλυπτά στα αετώµατα, στις δώδεκα µετόπες επάνω από την Είσοδο και τον Oπισθόδοµο του ναού, τα κεραµίδια και οι υδρορροές - λεοντοκεφαλές ήσαν µαρµάρινα. Είχε πρόναο, σηκό (κυρίως ναό) και οπισθόδοµο. O Πρόναος και ο Oπισθόδοµος είχαν από δύο κίονες ανάµεσα στους πλευρικούς τοίχους. Ενώ ο Σηκός χωριζόταν σε τρία κλίτη (µέρη) από δύο σειρές που είχαν διώροφους δωρικούς κίονες (επτά σε κάθε σειρά) και σχηµάτιζαν έτσι επάνω υπερώα (πατάρια) στα οποία ανέβαιναν µε ξύλινες σκάλες για να θαυµάσουν από κοντά το κολοσσιαίο χρυσελεφάντινο άγαλµα του ∆ία, που έφτιαξε ο περίφηµος γλύπτης Φειδίας και συµπεριλήφθηκε στα επτά θαύµατα του κόσµου. Oι γλυπτικές συνθέσεις των αετωµάτων είναι εξαιρετικά δείγµατα του λεγόµενου «αυστηρού ρυθµού» και τις απολαµβάνουµε σήµερα στο νέο αρχαιολογικό µουσείο. Στο ανατολικό αέτωµα παρουσιάζεται η προετοιµασία - αρχή της αρµατοδροµίας ανάµεσα στον Πέλοπα και τον Oινόµαο και στο δυτικό η µάχη Λαπιθών και Κενταύρων, ενώ στις δώδεκα µετόπες παριστάνονται οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή. Στο κεντρικό ακρωτήριο του ανατολικού αετώµατος είχε τοποθετηθεί, µετά από διαγωνισµό, επίχρυση νίκη του γλύπτη Παιώνιου από τη Μένδη της Χαλκιδικής. Κοντά στη Ν.Α. γωνία του ναού είναι ακόµα στη θέση του το τριγωνικό βάθρο επάνω στο οποίο ήταν τοποθετηµένη η περίφηµη νίκη του Παιωνίου, σε περίπου 9 µ. ύψος, που αποτέλεσε το υπόδειγµα για όλες τις µετέπειτα νίκες. Εδώ πρέπει να τονίσω ο ναός του ∆ιός θεωρείται από τους µελετητές ότι είναι µνηµείο - σταθµός στην ιστορία της Ελληνικής Τέχνης για την αρχιτεκτονική του αλλά και για τα γλυπτά αριστουργήµατα των αετωµάτων του.
― Ποιες άλλες εγκαταστάσεις;
― Oι υπόλοιπες επίσης εξαιρετικές εγκαταστάσεις έχουν ήδη αναφερθεί.
― Ποια διάσηµα αγάλµατα είχαν φτιαχτεί; (τεχνοτροπία, δοµικά υλικά κ.λ.π.)
― O γλυπτικός διάκοσµος ήταν µοναδικός. O πλούτος των µορφών και η αρµονία των συνθέσεων των δύο αετωµάτων σε καθηλώνουν και σου επιβάλλουν τα ιδανικά των ελλήνων µετά τους νικηφόρους πολέµους κατά των Περσών. Στο ανατολικό αέτωµα, λίγο πριν την εκκίνηση της µυθικής αρµατοδροµίας κυριαρχεί µια «ανήσυχη» ησυχία. Oι πέντε κεντρικές µορφές σε µετωπική όρθια στάση και εκφράσεις αδηµονίας µας υποβάλλουν όλη την αγωνία για την έκβαση του αγώνα µε τον ∆ία στο κέντρο να ισορροπεί τις αντίρροπες δυνάµεις. Στο δυτικό αέτωµα έχουµε τη µεγάλη αντίθεση. Εδώ η µάχη Λαπιθών και Κενταύρων βρίσκεται στο αποκορύφωµά της. Τα κορµιά συστρέφονται βίαια. Oι άξονές τους συµπλέκονται και οι µορφές εκφράζουν την ένταση της στιγµής. Πρόκειται πράγµατι για τη µάχη του πνεύµατος (Λαπίθες) κατά της ύλης (ωµή βία Κενταύρων) και τελικά επισφραγίζεται η νίκη του πνεύµατος µε την παρουσία του Απόλλωνα στο κέντρο που µε µια µεγαλειώδη κίνηση του δεξιού χεριού του επιβάλλει το τέλος της διαµάχης. Από τα δύο αυτά λαµπρά συµπλέγµατα µε τις 42 µορφές εγώ επιλέγω την Oλύµπια µορφή του Απόλλωνα. O καλλιτέχνης γλύπτης αυτών των αριστουργηµάτων δεν έχει επιβεβαιωθεί οριστικά µέχρι σήµερα.
Από τα πολλά και εξαιρετικά εκθέµατα στέκοµαι στην πρότυπη Νίκη του Παιωνίου. Εδώ αναδεικνύεται η ευρηµατικότητα του γλύπτη στο στήσιµο της σύνθεσης της µοναδικής στιγµής που η Νίκη αγγίζει τη γη ανεπαίσθητα µε τις πτυχώσεις του χιτώνα της να κολλάνε επάνω στο σώµα της και να αφήνουν να διαφανούν όλες οι λεπτοµέρειες του γυναικείου κορµιού της. Το ιµάτιό της ανέµιζε πίσω και πάνω και µε τα φτερά της ισορροπούσε το σύνολο αυτής της µοναδικής σύνθεσης ακροπατώντας ελαφρά µε το ένα της πόδι επάνω σε αετό. O καταπληκτικός αυτός γλύπτης κατάφερε µέσα από ένα µαρµάρινο κύβο διαστάσεων 3 x 3 x 3 µ. να ξεπροβάλλει µια φτερωτή µορφή γεµάτη χάρη µε κίνηση και κλίση προς τα εµπρός και µε µεγάλη ζωντάνια. ∆ίκαια αποτελεί ένα από τα καλύτερα έργα του λεγόµενου «πλούσιου» ρυθµού.
Στο τέλος πρέπει να αναφερθώ στη «Αυτού Εξοχότητα», τον Ερµή του Πραξιτέλη, το πασίγνωστο από τα υπέροχα γλυπτά της αρχαίας Ελλάδος. Ήταν από παριανό µάρµαρο µε ύψος 2,13 µ. και εκπροσωπεί πλήρως την έκφραση στην Τέχνη του ρεαλισµού και νατουραλισµού. O Ερµής γυµνός κρατά µε το αριστερό του χέρι που στηρίζεται σε κορµό δένδρου τον µικρό ∆ιόνυσο ενώ µε το υπερυψωµένο δεξί του κρατούσε κάτι πολύ ενδιαφέρον για τον ∆ιόνυσο που στρέφει το βλέµµα του προς τα εκεί. Εικάζουν πως ίσως ήταν ένα τσαµπί σταφυλιού µιας και ο ∆ιόνυσος ήταν θεός των γιορτών, του κεφιού, του θεάτρου και του γλεντιού. Όλες οι επιµέρους λεπτοµέρειες είναι τέλειες και η έκφραση του Ερµή είναι ήρεµη και συµµετέχει στο γεγονός µε Oλύµπια γαλήνη όπως ακριβώς εκφράζεται η τέχνη τον 4ο π.Χ. αιώνα. Ας δούµε όµως, µια σηµαντική λεπτοµέρεια στη σύνθεση. O γλύπτης φοβήθηκε για την ισορροπία του αγάλµατος και άφησε ένα εξισορροπητικό σύνδεσµο ανάµεσα στον κορµό του δένδρου και στον αριστερό γοφό του Ερµή. Η νίκη του Παιώνιου συνθετικά υπερέχει κατά πολύ του Ερµή.
― Ποιοι ήταν οι βασικοί κανονισµοί των αγώνων;
― Κανονισµοί υπήρχαν ξεχωριστοί για κάθε αγώνισµα και γι’ αυτό οι Ελλανοδίκες που ήσαν υπεύθυνοι για την τήρησή τους, έµεναν για 10 µήνες στην Ήλιδα, για να τους διδαχθούν σωστά. ∆εν πρέπει ακόµα να ξεχνάµε ότι οι αγώνες είχαν θρησκευτικό χαρακτήρα γιατί ήσαν συνυφασµένοι µε τις τελετές στα ιερά των θεών προς τιµή των οποίων γίνονταν. Είχαν τα υψηλά ιδανικά του «ευ αγωνίζεσθαι», δηλαδή της ευγενούς άµιλλας και της τιµής του αντιπάλου. Όταν παρέβαιναν τους κανονι σµούς επιβάλλονταν χρηµατικές και σωµατικές ποινές, ακόµα και αποκλεισµός. Επίσης, πρέπει να τονιστεί εδώ ο περίφηµος θεσµός της Εκεχειρίας.
Όσον αφορά στον αποκλεισµό των γυναικών από τους Oλυµπιακούς Αγώνες πρέπει να αναφέρω ότι υπήρχε η εξαίρεση της παρακολούθησης των Αγώνων από την Ιέρεια της ∆ήµητρας Χαµύνης. Επίσης, παραλείπεται το γεγονός ότι εκτός από τους γυµνικούς και ιππικούς αγώνες των ανδρών εγίνοντο κάθε τέσσερα χρόνια γυναικείοι αγώνες προς τιµήν της Ήρας, τα Ηραία. Σύµφωνα µε την παράδοση η πρώτη που διοργάνωσε τους αγώνες ήταν η Ιπποδάµεια για να ευχαριστήσει την Ήρα για τον γάµο της µε τον Πέλοπα. Και ελάµβαναν µέρος σε αυτούς µόνο νεαρά κορίτσια και όχι παντρεµένες γυναίκες.
― Ποια είδη επάθλων είχαν;
― Oι λέξεις Αθλητής, Αθλητισµός και Έπαθλο προέρχονται από τις λέξεις «άθλος» και άθλον. Άθλος σηµαίνει κουραστική προσπάθεια και τον αγώνα και Άθλον σηµαίνει το βραβείο. Έτσι οι έννοιες αυτών των λέξεων δεν έχουν καµιά σχέση µε τα σηµερινά «παιχνίδια» (games) και αποδίδουν τη µορφή και την ουσία της αθλητικής διαδικασίας που ήταν η Αρετή. Γι’ αυτή την Αρετή επιβραβεύονταν οι νικητές µε τον απέριττο Κότινο, το κλαδί της ιερής Ελιάς του ∆ία. Στις πόλεις τους όµως απολάµβαναν µεγάλες και ισόβιες τιµές.
Και τέλος, πες µας για την θρυλική Φρύνη για την οποία µιλάνε ακόµα και σήµερα οι Νέοι Έλληνες Καζανόβες (µας έδωσες τις πληροφορίες αλλά δεν θες να τις γράψεις για αυτό µε δικό µου διακινδυνευµένο χρώµα γράφω…).
Oι αρχαίοι Έλληνες είχαν και κάτι «άσχηµες» συνήθειες. O ∆ηµοσθένης έλεγε ότι ο άνδρας για να έχει µια ευτυχισµένη ζωή πρέπει να έχει τρεις γυναίκες. Μια νόµιµη σύζυγο, που είχε όλα τα δικαιώµατα καθώς και τα παιδιά της, µια παλλακίδα µε σκοπό να απολαµβάνει το σώµα του ιδιαίτερες περιποιήσεις, και µια εταίρα για την πνευµατική αλλά και σωµατική απόλαυση (ηδονής ένεκα), η οποία εµφανιζόταν στους δηµόσιους χώρους. Oι εταίρες ήταν κοινωνικά µορφωµένες, ήξεραν µουσική, κρατούσαν παρέα, ήταν κάτι σαν τις γκέισες της Ιαπωνίας.
Η πιο διάσηµη και πλούσια εταίρα της αρχαιότητας ήταν η Φρύνη στην Αθήνα και είχε προκαλέσει σκάνδαλα µε πολλούς σηµαντικούς άνδρες της Αθήνας. Λέγεται ότι ήταν συνδεδεµένη και µε τον Πραξιτέλη, ο οποίος τη χρησιµοποιούσε σαν µοντέλο για τα αγάλµατα της Αφροδίτης της Κω και της Κνίδου.
Επίσης, ενέπνευσε και στον Απελλή την περίφηµη εικόνα της αναδυόµενης Αφροδίτης, όταν η Φρύνη έπεσε γυµνή στη θάλασσα µε τα µαλλιά λυµένα…
O Πραξιτέλης φιλοτέχνησε επίσης δυο αγάλµατα της ίδιας της Φρύνης, ένα µαρµάρινο που στήθηκε στις Θεσπίες και ένα χρυσό που στήθηκε στους ∆ελφούς. Κατηγορήθηκε επίσης, για ασέβεια. O δικηγόρος υπερασπίσεως κατά τη διάρκεια της δίκης της τράβηξε τον χιτώνα και µόλις την είδαν οι δικαστές θαµπώθηκαν από την οµορφιά της και την αθώωσαν!
Oι αρχαίοι Έλληνες συν τοις άλλοις είχαν τροµερή αίσθηση του ωραίου (και τι δεν είχαν…).
Νεοέλληνες! Ζούµε σε άλλες εποχές. Τώρα το γυναικείο φύλο είναι πολύ ισχυρό. Μην οραµατίζεστε σύγχρονοι Καζανόβες!
Τώρα µας µένουν µόνο τα δικαιώµατα που πηγάζουν από τις Χαµένες Πατρίδες του Ηλία Βενέζη…
― Κύριε Αγγελετόπουλε, θερµά ευχαριστώ για την τόσο εµπεριστατωµένη, θα έλεγα πρωτότυπη περιγραφή ενός από των σπουδαιότερων επιτευγµάτων του αρχαίου Ελληνισµού, αξίζει να το επισκεφτούµε όλοι κρατώντας αυτές τις σελίδες σαν απαράµιλλο οδηγό.
ΥΓ Η απαράµιλλη οµορφιά του αγάλµατος του Ερµή του Πραξιτέλους που είναι παγκοσµίως γνωστό και ειδικότερα στην Γερµανία, αφού ακόµα και ο κουρέας που µε κούρευε στη Γερµανία βάζοντας τον καθρέπτη µου έλεγε «και ο Ερµής του Πραξιτέλους ωχριά µπροστά σου…» φυσικά είχε σχέση και µε το µπουρµπουάρ…
